Nỗi buồn hoa phượng

Một góc khu nhà ổ chuột!

Xin nói ngay, nói dứt khoát và không rút lời rằng "Nỗi buồn hoa phượng" (nhạc sĩ Thanh sơn) là ca khúc hay nhất thế kỷ về đề tài học trò, mùa hè....

Thế nhưng, "Nỗi buồn hoa phượng" hơn nửa thế kỷ qua vẫn bị xem là "nhạc sến"-một cách gọi để phân biệt "thể loại nhạc" xuất xứ từ Sài Gòn.

Sài Gòn là đất của những kẻ nhập cư, du cư, được chọn là "đất lành" của người dân mọi miền đất nước, nơi hội đủ nét văn hoá, ngôn ngữ, âm sắc, giọng nói của cả 3 miền Bắc, Trung, Nam. Tâm trạng của người xa xứ, nỗi buồn của kẻ du cư-mà hầu hết là thành phần bình dân, lao động-cộng với bối cảnh sống của Sài Gòn một thế kỷ trước đã tạo ra một dòng nhạc dễ hát, dễ thuộc, buồn bã sướt mướt từ đó hình thành thứ gọi là "nhạc sến" bây giờ.

Nếu không có những xóm Bàn Cờ, Tôn Đản...những khu bình dân nhà tre, vách nứa, mái tôn, tường gạch, không có những khu ổ chuột mọc lên dọc hai bờ kênh Nhiêu Lộc, nơi xóm vắng ngoại ô, đèn vàng heo hút sẽ không bao giờ có được những hình ảnh: "Tôi ở ngoại ô...một căn nhà xinh có hoa thơm trái lành...gần kề lối xóm, có cô bạn thân sớm hôm lo sách đèn...". Không có những ngõ tối lầy lội đêm mưa sẽ không có hình ảnh: "Gác lạnh về khuya cơn gió lùa...trăng gầy nghiêng bóng cài song thưa...nhớ ai mà đèn hiu hắt...gác trọ buồn đơn côi...phố nhỏ vắng thêm một người...".

Bối cảnh sống của một đô thị còn trên đường "đô thị hoá", còn những đường phố xa hoa lộng lẫy bên cạnh xóm nghèo quạnh hiu; những đường sá nhỏ bé, cảnh quan hoang vu hay những xóm nhỏ quần tụ...từ đó nảy sinh những mối tình nghèo, nỗi cô đơn thân phận, những tình yêu không đủ ước mơ cao sang chỉ có thể nuôi mộng: "Nhẫn cỏ cho em", "hoa sứ nhà nàng"...Tư duy, ngôn ngữ người miền Nam (và sau đó là cả người nhập cư miền Bắc) vốn là tư duy rất cụ thể, không hoa mỹ ẩn dụ cao siêu, cứ nghĩ sao nói vậy, thấy gì gọi tên cái đó...và dòng nhạc sến sướt mướt ra đời, nhưng đêm đêm lắng nghe lắm khi người nghe rơi lệ là thường. Bình tâm lắng nghe, có lúc không thể không kêu lên: "Hay quá!..."

Bao nhiêu thế hệ cắp sách ai mà không có trong đời một mùa hè thổn thức “màu hoa phượng thắm như máu con tim, mỗi lần hè sang kỷ niệm…người xưa biết đâu mà tìm…”. Cái “người xưa” ấy quả đã khuất bóng trong dòng đời ồn ào tất bật, đã mang mái tóc, màu hoa, rời sân trường ra đi biền biệt chưa chắc có ngày gặp lại…Bao nhiêu thế hệ đã thổn thức mà lại thường thổn thức khi đã lớn, đã già, đã hiểu cái lẽ vô thường: “Người xưa biết đâu mà tìm…”

Nhạc sến đấy. Nó hay và đúng.

Sài Gòn giờ đây những xóm lao động bình dân đang dần thay đổi. Nhà cửa khang trang, Karaoke, đèn màu tưng bừng…những chung cư kiểu mới mọc như nấm hứa hẹn những cuộc đời khác. Sài Gòn văn minh và mới mẻ thêm nhiều. cảnh quan thay đổi, nếp sống thay đổi nhưng tâm tình vẫn còn nguyên vẹn những rung động ban sơ mộc mạc của một thời.

Và như thế-nhạc sến vẫn còn-như một nét văn hoá bình dân, không thể thiếu trong đời sống tinh thần của một tầng lớp cư dân Sài Gòn và cả miền Tây mênh mang sông nước.

Nhạc sến vẫn hay, vẫn đủ làm thổn thức bao trái tim ưa đơn sơ, chân chất và chân thành.

ĐỖ

Theo Sài Gòn giải phóng thứ bảy