Về đâu rác điện tử?

(Zing) - Nhiều người Mỹ cho rằng, họ đã chung tay bảo vệ trái đất khi tái chế máy tính, tivi và điện thoại cũ.

Nhưng họ không biết chuyện: các loại rác điện tử do mình thải ra đang gây nguy hiểm cho môi trường và công nhân những nước nhập khẩu chúng.

Theo dòng... rác điện tử

Theo ước tính của các nhà xã hội học, mỗi năm tại Mỹ, từ 50 đến 80% của khoảng 300.000 –  400.000 tấn hàng điện tử được gom lại và tái chế sẽ “chu du” sang nước khác.

Sau đó, các công nhân của Trung Quốc, Ấn Độ và Nigeria sẽ dùng búa, mỏ hàn khí và... tay để nhào nặn lại những khối kim loại, thủy tinh và các thứ rác điện tử khác. Điều này đặt chính họ và môi trường vào mối nguy hiểm đến từ "ly cocktail" của những hóa chất độc hại.

“Chúng đang được tái chế, nhưng theo một kiểu vô cùng đáng sợ”, Jim Puckett – làm việc cho Basel Action Network (BAN), nhóm môi trường đặt tại Seattle – đã nhắc khéo chính quyền Hồng Kông. “Chúng tôi đang bảo vệ môi trường của mình, nhưng lại hủy hoại phần thế giới còn lại”.

Trước khi “bay” ra nước ngoài, các thiết bị được gom vào những đợt tái chế miễn phí – thường được tổ chức gần ngày Trái Đất hàng năm, một nhân viên của ngành công nghiệp tái chế cho biết. Các nhà tài trợ - chủ yếu là  công ty, trường học, tỉnh thành – thường thuê những công ty rẻ nhất và không thắc mắc nhiều về chuyện: cái gì đã biến thành loại thiết bị vứt đi này.

Nhiều nhà tái chế chỉ đơn giản bán đi bộ phận và linh kiện nào còn xài được, sau đó có thể biếu không hoặc bán những mảnh rời còn lại cho các tay “cò xuất khẩu”.

“Rất nhiều người đang xoay xở với cái gọi là rác điện tử xuất khẩu”, John Bekiaris – Giám đốc điều hành của HMR USA đặt tại San Francisco, nơi chuyên thu thập và tống khứ những linh kiện IT vô ích từ các công ty – khẳng định. “Bất kì ai có ý tống khứ vài thiết bị máy tính của mình cũng cần xem xét kĩ lưỡng những thứ lặt vặt mà họ đang sử dụng”.

Mọi chuyện có thể còn tệ hơn. Phần lớn trong số 2 triệu tấn rác điện tử do Mỹ thải ra hàng năm được chuyển tới những điểm tập trung phế liệu, theo thông tin từ dữ liệu của Cơ quan Bảo vệ môi trường Mỹ (EPA).

Rác bàn phím máy tính - Ảnh minh họa: Green Peace

Nhưng các nhà xã hội học cho biết, ngày càng có nhiều bang cấm các loại rác từ những điểm tập kết, vì đó là nơi sẽ chuyển đồ vứt đi vào dòng chảy tái chế và xuất khẩu nhiên liệu.

Những người môi giới cho biết, việc của họ chỉ là xuất khẩu các thiết bị đã dùng qua để tái sử dụng ở những nước nghèo. Tháng 9 rồi, lực lượng hải quan Hồng Kông được các nhà môi trường học cảnh báo và họ đã chặn đứng hai container. Mở kiện hàng ra, họ phát hiện hàng trăm màn hình máy tính và tivi cũ của Mỹ bỏ đi.

Luật Trung Quốc cấm nhập khẩu mặt hàng rác điện tử. Vì thế, các container này đã bị gửi trả về Mỹ.

Công ty vận chuyển hai kiện hàng trên là Fortune Sky USA đặt tại Cordova, Tennesse – chi nhánh của một công ty Trung Quốc. Tổng giám đốc Vincent Yu cho biết, công ty ông nghĩ rằng, họ đang mua lại và chuyển đi những máy tính đã dùng rồi, chứ không phải loại màn hình và tivi cũ. Và họ đang cố gắng đòi lại chi phí của thương vụ này.

Fortune Skylà công ty chuyên xuất khẩu những máy tính và linh kiện đã qua sử dụng đến Trung Quốc, Malaysia, Việt Nam và những nước Đông Nam Á khác.

Theo Yu,  “có một thị trường lớn dành cho các máy tính second-hand – loại máy tính mà chúng ta không dùng nữa. Tôi không nghĩ nó sẽ gây ra bất cứ sự ô nhiễm nào. Nếu thiết bị này vẫn còn có thể sử dụng, đó là chuyện hay với tất cả mọi người chứ sao!”. Tuy nhiên, Yu từ chối tiết lộ đã mua những vật liệu này ở đâu.

Rác điện thoại di động - Ảnh minh hoạ: AP

giải pháp nào

Các nhà xã hội học than phiền, hầu hết các nhà xuất khẩu không kiểm tra các bộ phận để chắc chắn nó vẫn hoạt động trước khi gửi ra nước ngoài.

“Tái sử dụng là tấm hộ chiếu mới để xuất khẩu hàng điện tử”, Puckett của BAN nói. Các quốc gia khác đang đối mặt với tình trạng thừa thãi thiết bị đã sử dụng được xuất khẩu sang nước mình. Tất cả nấp dưới chiêu bài “sẽ được tái sử dụng”.

Mặt khác, tại cửa khẩu, những mặt hàng này không phải lúc nào cũng bị kiểm tra.

“Không thể chặn và kiểm tra từng kiện hàng một khi chúng được nhập vào Hồng Kông”, nhân viên của bộ phận bảo vệ môi trường cho biết. “Những tay buôn lậu cũng sẽ rất thận trọng khi khai báo rác thải là… hàng hóa”.

Trong chín tháng đầu năm nay, chính quyền Hồng Kông đã trả lại 85 container hàng điện tử, trong đó có đến 20 kiện hàng mang quốc tịch Mỹ.

Ở Mỹ, việc xuất khẩu rác điện tử bị xem là bất hợp pháp. Nước này đã cấm xuất khẩu những màn hình và tivi cũ có đèn hình tia ca-tốt nếu không có sự cho phép từ nước nhập khẩu. Nhưng chính quyền liên bang lại không có kinh phí để kiểm tra tất cả các kiện hàng.

Rác từ đâu và sẽ về đâu? - Ảnh minh họa: Green Peace

EPA nhận ra vấn đề này nhưng không tin rằng: việc ngăn chặn xuất khẩu lại là giải pháp. Theo Hale, người làm cho EPA, “những gì chúng ta cần là giải quyết trên bình diện quốc tế để nâng cấp tiêu chuẩn cho công tác tái chế ở bất cứ nơi nào làm chuyện này”.

EPA hiện đang thảo luận với các nhóm môi trường, nhà tái chế và nhà sản xuất điện tử để phát triển một hệ thống chứng nhận các công ty tái chế rác điện tử đáng tin cậy. Nhưng cho đến nay, các bên tham gia vẫn không đồng ý với các tiêu chuẩn và sự ép buộc tuân theo những tiêu chuẩn đó.

Nhiều nhà xã hội học tin rằng, câu trả lời nằm ở việc yêu cầu các nhà sản xuất điện tử phải nhận lại và tái chế chính sản phẩm của mình. Chỉ như vậy mới có thể khuyến khích họ làm ra những sản phẩm tái chế dễ và chứa ít chất nguy hại.

8 bang đã thông qua những luật này. Nhiều công ty như Apple, Dell, Hewlett-Packard và Sony hiện đang thu hồi sản phẩm miễn phí. Một số còn yêu cầu khách hàng gửi bưu điện những thiết bị đã cũ đến cho mình. HP nói, họ cũng đã thiết kế ra loại thiết bị với các vật liệu ít độc hơn và dễ dàng tái chế.

An Nhiên

Theo AP